2026/11 sayılı Tebliğle 2023/5 değiştirildi. Taahhüt sistemi 1 Ekim 2026’da kalkıyor. Yerine DP oranı (≤ %10), firma satış limiti ve 100 milyon TL tavan geliyor. Kıst dönemde limit ve tavan 0,25 katsayısıyla uygulanıyor, belge ve süre kuralları sıkılaşıyor ve grup şirketlerini de etkileyen bir yaptırım rejimi kuruluyor.

 

 

1 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/11 sayılı Tebliğ ile 2023/5 sayılı “Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ” değiştirildi. Değişikliğin bir kısmı yayımı tarihinde yürürlüğe girdi: geçici %3 destek oranının uygulama süresi 31 Ocak 2027’ye kadar uzatıldı. Desteğe erişim koşullarını, denetimi ve yaptırımları yeniden düzenleyen hükümler ise 1 Ekim 2026’da uygulanmaya başlıyor. Döviz Dönüşüm Desteği…

Bu değişikliğin uygulama ayrıntıları, TCMB’nin 23 Eylül 2026 tarihinde sayfalarında yayımlanan 1 Ekim 2026 tarihli yeni Uygulama Talimatıyla belirlendi. Yeni Talimat, 26/1/2023 tarihli Talimatı tümüyle yürürlükten kaldırmaktadır (Md. 11, 12). Yani ortada mevcut metnin bir güncellemesi değil, mekanizmanın yeniden kurulması vardır. Bir ay boyunca döviz almama taahhüdüne dayanan sistemin yerini döviz pozisyonu oranı, firma satış limiti ve azami destek tavanı alıyor. Destek hakkı artık firmanın davranışına değil, bilanço yapısına ve kapasitesine bağlanıyor. Döviz Dönüşüm Desteği…

Destek oranı bu değişikliğin konusu değildir. Oran Talimatta değil, Tebliğde belirlenir (Talimat Md. 3/c). Tebliğde temel oran %2’dir. Geçici %3 uygulaması 31/1/2027 tarihine kadar (bu tarih dahil) sürmektedir. Dolayısıyla 1 Ekim’de değişen, ödenen destek oranı değil, desteğe erişimin koşulları ve bunlara uymamanın sonuçlarıdır.

Ne değişiyor: taahhüdün sonu

Eski sistemde destek, yurt dışı kaynaklı dövizin Merkez Bankasına satışı sırasında firmanın 1 ay boyunca döviz veya kıymetli maden alımı yapmama taahhüdü vermesine dayanıyordu. Bu taahhüde bağlı ihlal istisnaları, taahhüt yaptırımı ve saatlik dönüşüm kuru uygulaması yeni Talimatta yer almamaktadır. Tebliğin döviz almama taahhüdünün yerine getirilmemesine ilişkin 6 ncı maddesinin de yürürlükten kaldırıldığı belirtilmektedir. Dönüşüm kuru artık işlem gününde saat 11.00’de ilan edilen döviz alış kurudur (Md. 3/ç).

Geçiş dönemi için istisna vardır: 1/10/2026 öncesinde verilen taahhütlerin yerine getirilmemesi halinde mülga Talimat hükümleri uygulanır (Geçici Md. 1).

Yeni sistemin üç sütunu

  1     Döviz pozisyonu (DP) oranı en fazla %10 olmalıdır (Md. 5/4, Ek-C).

Oran, A / maks{B, C} formülüyle hesaplanır. A hazır döviz varlıkları toplamı, B net satış hasılatı, C aktif toplamıdır. Form SMMM veya YMM tarafından hazırlanır, firma yetkilileri tarafından onaylanır ve aracı bankaya ibraz edilir. Form belge tarihinden itibaren 15 gün geçerlidir. Oranı aşan firma destekten yararlanamaz, banka her başvuruda bu şartı kontrol eder.

  2     Firma satış limiti (Md. 3/h, Md. 6).

Merkez Bankasına satılabilecek toplam döviz tutarının TL karşılığı, firma satış limitini aşamaz. Limit; faaliyet kârı ile 12 aylık işgücü maliyetinden oluşan katma değere göre TCMB tarafından hesaplanır. Zarar halinde yalnızca işgücü maliyeti esas alınır. Limit yılda iki kez, Ocak ve Temmuz aylarında güncellenir. Kullanılmayan limit izleyen döneme devretmez.

 

  3     Azami destek tavanı (Md. 5/5).

Firmanın limit kullanım dönemi (takvim yılı) içinde yararlanabileceği destek 100 milyon TL ile sınırlıdır.

Kıst dönem. 1/10/2026–31/12/2026 arasında hem satış limiti hem de destek tavanı 0,25 katsayısıyla uygulanır. Bu dönemde tavan 25 milyon TL’dir ve 1/10/2026 öncesi satışlar hesaba katılmaz (Geçici Md. 4). Kâr 30, işgücü maliyeti 20 milyon TL olan bir firmada tam yıl limiti 50 milyon TL iken kıst dönem limiti 12,5 milyon TL’dir. Kur 45 varsayımıyla bu, yaklaşık 277 bin USD’lik satışa karşılık gelir. Uygulamada çoğu firma için bağlayıcı sınır destek tavanı değil, satış limiti olacaktır: %3 oranda 100 milyon TL tavanın devreye girmesi için tam yıl limitinin yaklaşık 3,33 milyar TL’yi aşması gerekir.

Belge ve süre koşulları sıkılaşıyor

Yeni Talimat, belge ve süre kurallarını da ayrıntılı düzenlemektedir (Md. 5/8-9):

• Mal ihracatında yalnızca belirli açıklamalarla (“bedel getirme ve/veya ihbar süresi”, “ihtarname süresi” veya “ek süre” içerisinde düzenlenmiştir) düzenlenen İhracat Bedeli Kabul Belgesine bağlanan dövizler kapsamdadır.
• Hizmet gelirlerinde kesin fatura tarihinden, serbest bölge satışlarında çıkış onay tarihinden itibaren 180 gün içinde satış yapılmalıdır.
• Efektif olarak getirilen hizmet ve peşin ihracat bedelleri için destek talebi kabul edilmez. Diğer efektif mal ihracatında Nakit Beyan Formu zorunludur.
• Aracılı ihracatta kapsam yalnızca DTSŞ/SDTŞ ile sınırlı değildir. Tedarikçi/imalatçı adına satış için Ek-E beyannamesi, sözleşme, gümrük beyannameleri ve ihraç kayıtlı faturalar gerekir (Md. 5/6-7).

Aracı bankaların kontrol yükü de artmıştır. Bankalar; yurt dışı kaynağın tespitini, tedarik ilişkisini, hizmetin fiilen sunulduğunu ve hesap bakiyesinin ihracat bedelinin altına düşmediğini kontrol eder (Md. 7). Bu, uygulamada daha fazla belge talebi ve daha uzun işlem süresi anlamına gelebilir. Bankalar firmalardan destek tutarının azami %1’i oranında komisyon tahsil edebilir (Md. 7/14).

 

Yaptırım ve grup etkisi

Usulsüz, amaca aykırı veya gerçeğe aykırı bilgi ve belgeyle yararlanma halinde destek tutarı, tespit tarihindeki 11.00 alış kuru ile ödemede kullanılan kurdan yüksek olanla çarpılır. Buna en yüksek gecelik borç verme faizi ve BSMV eklenir (Md. 8/1). Ayrıca destek ve TCMB kaynaklı kredi talepleri tespit tarihinden itibaren kabul edilmez. Ödemeden sonra ilk tespitte 1 yıl, sonraki tespitlerde 3 yıl kabul edilmez ve TCMB suç duyurusuna karar verir (Md. 8/2).

Grup şirketleri için en kritik hüküm Md. 8/4’tür. Firmayı kontrol eden, firma tarafından kontrol edilen ve aynı kişilerce kontrol edilen firmaların talepleri de ödeme yapılana kadar kabul edilmez. Kontrol ilişkisi bulunan firmalar Ek-B1 listesinde beyan edilir; kontrol eşiği %50’dir (Md. 3/ğ). Toplam yararlanılan destek 100.000 TL’yi aşmıyorsa ve tutar ödenmişse süre kısıtları uygulanmaz (Md. 8/8).

Firmalar için üç öneri

1. DP oranınızın %10 sınırının altında kalıp kalmayacağını işlemden önce belirleyin. Formun 15 günlük geçerliliğini işlem takvimine göre planlayın.
2. Satış limitinizi bankanızdan öğrenin. Kıst dönemi 0,25 katsayısıyla hesaplayın.
3. Ek-B1 beyanını ve süreleri (180 gün, peşin ihracatta 6 ay) takip sistemine bağlayın.

Talimat bazı noktalarda yoruma açıktır. Örneğin limiti aşan bir satışın nasıl işleneceği açıkça düzenlenmemiştir. Bankalardan ve TCMB’den gelecek uygulama açıklamaları izlenmelidir.

KAYNAK MEVZUAT

Kaynaklar: 2023/5 sayılı Tebliğ ve 2026/11 sayılı değişiklik Tebliği (RG 1/8/2026, sayı 33327); TCMB Uygulama Talimatı (1/10/2026); İhracat Genelgesi (16/1/2020); Görünmeyen İşlemler Genelgesi (18/5/2026).